Sir Clive
Mijn hart maakt altijd een sprongetje bij het zien van kansen. Het maakt me niet uit of dat nou een nieuw product, een nieuwe identiteit, een nieuwe website of een nieuwe dienst is. Centraal bij het zien van kansen staat altijd een beeld van de toekomst waar je in gelooft, waarbij de verandering die je creëert relevant blijkt te zijn. Niets mooier trouwens als je dit deelt met een opdrachtgever, maar dit terzijde.
Veranderingen gaan nooit vanzelf. Sterker nog: het doet altijd een beetje pijn dus moet je overtuigd zijn van je zaak en je niet al te snel van het padje af laten praten. Dat is waarschijnlijk waarom ik een zwak heb voor wat ik noem ‘veroorzakers’: mensen die bewust afwijken van de geldende conventies om zo de nieuwe norm te stellen. Hun kernkwaliteiten: visie, overtuiging en doorzettingsvermogen. Mijn stelregel luidt dan ook: een ontwerper moet zich opstellen als veroorzaker.
Dankzij een verhuizing stuitte ik op een krantenknipsel uit 1984. In het pre-internet tijdperk was ik een fanatiek knipselaar, iets waar je minimaal twintig jaar na dato trouwens pas lol van hebt. Het was een interview uit de Volkskrant met Sir Clive Sinclair, de Britse ronduit excentrieke high tech entrepeneur die in de jaren 70 furore maakte met de pocket calculator en in de eerste helft van de jaren tachtig zijn finest hour beleefde met het succes van de ZX-80 en ZX-Spectrum personal computers. Het artikel verhaalt over zijn heilige geloof in hoe technologie kan bijdragen aan het welzijn van de mensheid, Sinclair, veroorzaker avant la letter, was een visionair, uitvinder en ondernemer waarbij dat laatste niet helemaal van een leien dankje ging. Het interview sluit af met een prachtige quote van Sinclair over de toekomst: “Ieder van ons zal een eigen personal computer hebben met kunstmatige intelligentie, die ons zal kunnen informeren, onderhouden, onderwijzen en onze ziekten zal kunnen opsporen”. Dat gaat interviewster Michèle de Waard veels te ver en ze besluit het licht cynische artikel met: “Clive Sinclair blijft een man met een rijke verbeelding en buitengewone ideeën” (…)
Het was 1984, Apple had net de Macintosh geïntroduceerd waarbij Steve Jobs een hoop had opgestoken van Sinclair’s producten en capriolen. In de jaren die volgden ging het bergafwaarts met Sir Clive’s personal computer business, ingehaald door Amerikaanse rivalen. Begin 1985 werd de Sinclair C5 geïntroduceerd, een elektrische fiets die nog het meest gelijkenis vertoonde met een ligfiets zoals we die nu kennen. Het was een heuse paradigma verschuiving in techniek en vorm: de C5 was allesbehalve een horseless carriage – opvallend: alle huidige vormen van elektrisch rijden, behalve de Segway zijn dat in feite wel. Helaas werd de C5 werd een falicante mislukking. Er waren technische problemen maar het was vooral de Britse pers die geen moment voorbij liet gaan om er de draak mee te steken. Sinclair Vehicles Ltd zou het einde van ’85 niet halen. Begin jaren 90 probeerde hij het nog een keer met de Zike, een lichtgewicht elektrische fiets welke veel meer op een fiets leek dan de C5. Het werd een nog grotere mislukking dan de C5. De jaren daarna werd het stil rond Sir Clive, moegestreden en afgeserveerd. De grote veroorzaker was murw geslagen.
Laten we er geen doekjes om winden: Sinclair, inmiddels 70 is een hele malle man en het woord excentriek heeft door zijn toedoen een extra dimensie gekregen. Zo is ie een tijdlang professioneel pokeraar geweest op de Engelse tv en houdt hij zich nu bezig met de A-Bike, een ieniemienie vouwfietsje op skate wieltjes dat in Nederland hoogst waarschijnlijk geen hit zal worden. Het is natuurlijk de kunst om een goeie balans te vinden tussen het nieuwe en het vertrouwde of zoals Raymond Loewy ooit zei: most advanced, yet acceptable. Het creëren van relevantie is immers het hoogste doel. Dat laatste is niet helemaal gelukt. De C5 was echter een sprong te ver. Te ambitieus en optimistisch als het gaat om technische haalbaarheid en de markt was er niet klaar voor. Daarnaast heeft ie zakelijk z’n imperium nooit ècht rendabel kunnen maken (in 1986 werden al zijn computer activiteiten overgedaan aan Amstrad voor een lousy 5 miljoen pond). En dan gaan we het niet hebben over hoe hij omging met zijn merkportfolio en reputatiemanagement – een product naar jezelf noemen is zelden een goed idee.
Maar toch: 26 jaar na dato blijkt ie er niet ver naast te hebben gezeten en heeft ie het cynisme uit 1984 de mond gesnoerd. Elektrische rijden is hotter dan ooit en die personal computer voor iedereen is een feit. Sinclair was met zijn drive, visie en creativiteit eigenlijk een geweldige ontwerper. Hij was met zijn durf, ondernemingsdrang en geloof in eigen producten de gedroomde opdrachtgever. Hij had het wellicht niet moeten willen combineren.
Dit artikel van Jeroen van Erp (mede-oprichter en creatief directeur Fabrique) verscheen in #4 van Vormberichten, het magazine van de BNO.
