Het artikel “Waarom innovatie en design buzzwoorden zijn” plaatste Jeroen van Erp eind vorige week op Idealize.nl, een platform rondom vernieuwing in Nederland. Jeroen was hier afgelopen week gasthoofdredacteur en deelde met de lezers tevens zijn visie op de rol van interaction design bij projecten in de publieke ruimte en zijn bevindingen na de Masterclass van Stephen Anderson over ’seduction’ bij Fabrique.
Deze week is Jeroen van Erp (partner en creatief directeur Fabrique) gasthoofdredacteur bij Idealize, een platform rondom vernieuwing in Nederland. Jeroen zal deze week dagelijkse berichten posten op deze site. Lees zijn eerste bericht “A brand is an illusion. But we love it”.
Morgen alweer een nieuw bericht . Dan over een bijzondere masterclass…!
Mijn hart maakt altijd een sprongetje bij het zien van kansen. Het maakt me niet uit of dat nou een nieuw product, een nieuwe identiteit, een nieuwe website of een nieuwe dienst is. Centraal bij het zien van kansen staat altijd een beeld van de toekomst waar je in gelooft, waarbij de verandering die je creëert relevant blijkt te zijn. Niets mooier trouwens als je dit deelt met een opdrachtgever, maar dit terzijde.
Veranderingen gaan nooit vanzelf. Sterker nog: het doet altijd een beetje pijn dus moet je overtuigd zijn van je zaak en je niet al te snel van het padje af laten praten. Dat is waarschijnlijk waarom ik een zwak heb voor wat ik noem ‘veroorzakers’: mensen die bewust afwijken van de geldende conventies om zo de nieuwe norm te stellen. Hun kernkwaliteiten: visie, overtuiging en doorzettingsvermogen. Mijn stelregel luidt dan ook: een ontwerper moet zich opstellen als veroorzaker.
Dankzij een verhuizing stuitte ik op een krantenknipsel uit 1984. In het pre-internet tijdperk was ik een fanatiek knipselaar, iets waar je minimaal twintig jaar na dato trouwens pas lol van hebt. Het was een interview uit de Volkskrant met Sir Clive Sinclair, de Britse ronduit excentrieke high tech entrepeneur die in de jaren 70 furore maakte met de pocket calculator en in de eerste helft van de jaren tachtig zijn finest hour beleefde met het succes van de ZX-80 en ZX-Spectrum personal computers. Het artikel verhaalt over zijn heilige geloof in hoe technologie kan bijdragen aan het welzijn van de mensheid, Sinclair, veroorzaker avant la letter, was een visionair, uitvinder en ondernemer waarbij dat laatste niet helemaal van een leien dankje ging. Het interview sluit af met een prachtige quote van Sinclair over de toekomst: “Ieder van ons zal een eigen personal computer hebben met kunstmatige intelligentie, die ons zal kunnen informeren, onderhouden, onderwijzen en onze ziekten zal kunnen opsporen”. Dat gaat interviewster Michèle de Waard veels te ver en ze besluit het licht cynische artikel met: “Clive Sinclair blijft een man met een rijke verbeelding en buitengewone ideeën” (…)
Het was 1984, Apple had net de Macintosh geïntroduceerd waarbij Steve Jobs een hoop had opgestoken van Sinclair’s producten en capriolen. In de jaren die volgden ging het bergafwaarts met Sir Clive’s personal computer business, ingehaald door Amerikaanse rivalen. Begin 1985 werd de Sinclair C5 geïntroduceerd, een elektrische fiets die nog het meest gelijkenis vertoonde met een ligfiets zoals we die nu kennen. Het was een heuse paradigma verschuiving in techniek en vorm: de C5 was allesbehalve een horseless carriage – opvallend: alle huidige vormen van elektrisch rijden, behalve de Segway zijn dat in feite wel. Helaas werd de C5 werd een falicante mislukking. Er waren technische problemen maar het was vooral de Britse pers die geen moment voorbij liet gaan om er de draak mee te steken. Sinclair Vehicles Ltd zou het einde van ’85 niet halen. Begin jaren 90 probeerde hij het nog een keer met de Zike, een lichtgewicht elektrische fiets welke veel meer op een fiets leek dan de C5. Het werd een nog grotere mislukking dan de C5. De jaren daarna werd het stil rond Sir Clive, moegestreden en afgeserveerd. De grote veroorzaker was murw geslagen.
Laten we er geen doekjes om winden: Sinclair, inmiddels 70 is een hele malle man en het woord excentriek heeft door zijn toedoen een extra dimensie gekregen. Zo is ie een tijdlang professioneel pokeraar geweest op de Engelse tv en houdt hij zich nu bezig met de A-Bike, een ieniemienie vouwfietsje op skate wieltjes dat in Nederland hoogst waarschijnlijk geen hit zal worden. Het is natuurlijk de kunst om een goeie balans te vinden tussen het nieuwe en het vertrouwde of zoals Raymond Loewy ooit zei: most advanced, yet acceptable. Het creëren van relevantie is immers het hoogste doel. Dat laatste is niet helemaal gelukt. De C5 was echter een sprong te ver. Te ambitieus en optimistisch als het gaat om technische haalbaarheid en de markt was er niet klaar voor. Daarnaast heeft ie zakelijk z’n imperium nooit ècht rendabel kunnen maken (in 1986 werden al zijn computer activiteiten overgedaan aan Amstrad voor een lousy 5 miljoen pond). En dan gaan we het niet hebben over hoe hij omging met zijn merkportfolio en reputatiemanagement – een product naar jezelf noemen is zelden een goed idee.
Maar toch: 26 jaar na dato blijkt ie er niet ver naast te hebben gezeten en heeft ie het cynisme uit 1984 de mond gesnoerd. Elektrische rijden is hotter dan ooit en die personal computer voor iedereen is een feit. Sinclair was met zijn drive, visie en creativiteit eigenlijk een geweldige ontwerper. Hij was met zijn durf, ondernemingsdrang en geloof in eigen producten de gedroomde opdrachtgever. Hij had het wellicht niet moeten willen combineren.
Dit artikel van Jeroen van Erp (mede-oprichter en creatief directeur Fabrique) verscheen in #4 van Vormberichten, het magazine van de BNO.
Afgelopen week heeft het Team De Alpenkreuzers (waarvan 5 Fabriquers) alles gegeven. Maar liefst 21 keer beklommen zij voor het goede doel, KWF Kankerbestrijding, de Alpe d’Huez. Dankzij alle sponsors heeft het team nu ongeveer 12.000 euro opgehaald, maar de teller stijgt nog. In totaal heeft de actie Alpe d’HuZes al meer dan 10 miljoen euro opgeleverd!
v.l.n.r.: Emko Bos (2 keer gefietst), Jeroen van Erp (2 keer gefietst), Dennis Uijlenbroek (4 keer gefietst), Kay Timmers (2 keer gefietst), Bert Pesch (1 keer hardgelopen), Remco Hoff (5 keer gefietst), Wouter Dirks (zittend op de foto, 5 keer gefietst).
De snelste fietstijd was van Fabriquer Wouter Dirks, namelijk 01:43:14. Maar Bert Pesch had de snelste tijd (ook al was hij renner!) van 01:40:02.
Overige feitjes. Wist u dat:
- Dennis is bij een afdaling is gevallen, maar toch gewoon is doorgefietst met een paar kleine schaafwonden?
- De fietsers daalsnelheden bereikten van 70 km/u?
- En klimsnelheden van gemiddeld 8 km/u?
- Een gemiddeld eetpatroon van deze fietsers/loper bestond uit 2 borden pasta, 4 bananen, 6 repen, 5 Snelle Jelles, 2 boterhammen,1 pannenkoek, 8 bidons a 750 cc, 1 pakje druivensuiker en een krentenbol?
Zo vaak mogelijk de Alpe d’Huez beklimmen en daarmee zoveel mogelijk sponsorgeld bij elkaar fietsen voor onderzoek naar kanker. Dat is het doel van het wielerevenement Alpe d’HuZes. ‘Opgeven is geen optie’ is het motto, maar desondanks hebben vijf stoere Fabriquers* zich onder de naam ‘De Alpenkreuzers’ opgegeven.
Op 3 juni stoempen, kreunen en steunen zij om de meedogenloze, mythische berg te bedwingen. Steunen kunt u trouwens ook gewoon thuis doen, als sponsor. Steun bijvoorbeeld onze projectleider Wouter Dirks!
* Deze stoere Fabriquers zijn Jeroen van Erp, Emko Bos, Kay Timmers, Remco Hoff, en Wouter Dirks. Geen Fabriquer, maar wel lid van dit geweldige team: Dennis Uijlenbroek en Bert Pesch.
Let op! Fabriquer Matthijs Klinkert moet helaas afzien van deze klimtocht ivm een knieblessure. Wie biedt?! Reageren kan naar wouterd@fabrique.nl
Volgende week donderdag 1 april vindt het Marketing & Design congres ‘Make it sell’ plaats in het VODW Marketing Village in Leusden. Fabrique is partner van dit congres en creatief directeur Jeroen van Erp zal deze dag spreken tijdens een van de keuzesessies.
Jeroen zal een manmoedige poging doen om uit te leggen dat design allesbehalve hetzelfde is als mooimakerij, net zoals marketing niet hetzelfde is als verkoop. Daarnaast is er ruimte voor een open gesprek hoe marketing en design elkaar beter kunnen vinden. Jeroen spreekt om 11.00 uur.
Bekijk hier alle keuzesessies en het overige programma van dit congres.
Emoties
Het maakt niet uit: of we nou hard weglopen voor een keffende hond, het gaspedaal intrappen, in een fles knijpen, op ‘koop nu’ klikken, een koekje uit een trommel grabbelen, een hand vasthouden of alleen maar spijkerbroeken willen dragen: al dit gedrag wordt gestuurd door emoties. Emoties vormen de basis van al ons handelen en worden continu opgewekt door stimuli om ons heen. Voor een deel van die stimuli zijn wij ontwerpers verantwoordelijk. Het is goed te verdedigen dat ontwerpers eigenlijk maar met één ding bezig zijn: het ontwerpen van stimuli die emoties opwekken om zodoende gerichte interactie te creëren of te beïnvloeden. En één stap verder kun je zelfs stellen dat we ‘slechts’ emoties ontwerpen. In de meeste gevallen zijn wij en onze opdrachtgevers hier impliciet en onbewust mee bezig. Ik betwijfel of de shuffle functie van onder andere de iPod ontstaan is uit de vraag: ontwerp de emotie ‘aangenaam verrast’. Toch is dat precies wat het shuffelen uiteindelijk teweeg brengt en waardoor je deze feature waardeert op momenten dat je er voor open staat. Het is overigens goed om je te realiseren dat een ‘verkeerde’ keuze van de random generator onderdeel van de ervaring is. Een aangename verrassing bestaat bij de gratie van de missers, zoals een warm bad een hele andere ervaring biedt nadat je door een plensbui bent. Emoties worden contextueel opgewekt, gerelateerd aan een belang. Voorgaande is boeiende materie waarbij we als ontwerper over het algemeen best een gevoel hebben van wat goed werkt maar eigenlijk nauwelijks begrijpen waarom.
De society
In november 1999 vond de eerste Design & Emotion conferentie plaats. Deze conferentie was georganiseerd door de Faculteit Industrieel Ontwerpen van de TU Delft. Ik was één van de 50 genodigden en tot mijn verbazing kwam ik er achter dat universiteiten en ook grote bedrijven als Philips en Unilever veel onderzoek doen naar emoties en productbeleving met als doel betere producten te ontwerpen. Er ging een wereld aan kennis van modellen, methoden, inzichten en voorbeelden voor me open, waarvan een deel goed aansluit bij de ontwerppraktijk. Ze gaven me bovendien antwoorden op onderwerpen waar ik me al geruime tijd het hoofd over brak. Aan het einde van de conferentie werd ik gevraagd aan te schuiven bij de, wat later bleek, oprichtingsvergadering van de Design & Emotion Society met als gevolg dat ik nu ruim 10 jaar in het bestuur zit.
Het doel van de Design & Emotion Society is om ontwerpers, industrie en onderzoekers bij elkaar te brengen om kennis te delen en een dialoog te faciliteren over belevingsgestuurd ontwerpen. Om dit te bereiken organiseert de society workshops en conferenties en is ze incidenteel betrokken bij projecten op het gebied van kennisontwikkeling. De roots van de Society liggen in het productontwerp en design research maar inmiddels heeft het netwerk zich uitgebreid naar onder andere interactieontwerp, service design, branding en interieurontwerp. Wat niet zo gek is gezien het feit dat niet het te ontwerpen artefact centraal staat maar het doel, namelijk de emotie of de beleving.
De Nintendo Wii biedt een rijke multi-sensorische ervaring en nodigt uit tot fysieke en sociale interactie. De beleving staat centraal.
Kennis
Een eenvoudig ‘alles weten: lees dit’ over emotion of experience driven design is lastig te geven. Daar is het vakgebied te uitgebreid voor en bovendien sterk in ontwikkeling. Het leeslijstje onder dit artikel geeft een eerste indruk. Daarnaast is het interessant om de blog van Marco van Hout te volgen. Maar nog mooier is het om in oktober af te reizen naar Chicago. Na Delft, Potsdam, Lougborough, Ankara, Gothenburg en Hong Kong is het dit jaar de beurt aan het IIT, The Institute of Design om als gastheer van het evenement op te treden. Van 4 tot en met 7 oktober zal daar, in the windy city, de 7e conferentie plaatsvinden. Keynote speakers worden binnenkort bekend gemaakt. De afgelopen jaren waren dat onder andere Donald Norman, Raman Hui (co-director van Shrek), Monika Mulder (Ikea) en Jan Chipchase (Nokia). Wordt vervolgd!
Jeroen van Erp
Aanbevolen literatuur
1 Emotional Design - Donald Norman
Norman (ex-Apple en co-founder van de Nielsen Norman Group) wordt algemeen beschouwd als een goeroe op het gebied van design en emoties. Zijn Emotional Design kun je gerust een hit noemen, een mooie kennismaking.
2 Designing Pleasurable Products (an introduction to the new human factors) - Pat Jordan
Dit is een vaak aangehaald boek waarin onder ander een belangrijk rol is weggelegd voor de ‘four pleasures’: fysiologisch (zintuiglijk), psychologisch (emoties en gedachten), sociologisch (relaties) en ideologisch (waarden). Jordan geeft ook handvatten voor de ontwerppraktijk.
3 Designing Emotions - Pieter Desmet
In Designing Emotions wordt theorie, ontwerp en toetsing mooi aan elkaar verbonden. Het boek is ook bekend vanwege PrEmo, een instrument om emoties te meten.
4 Enriching – Pieter Desmet/Jeroen van Erp/Catharine Hu/Lara van der Veen
Enriching is de weerslag van een workshop met Nederlandse en Chinese ontwerpers met als doel: ‘enriching the airport experience by designing interventions with an intended emotional effect’. Enriching laat het theoretisch kader zien, de structuur van de workshop alsmede de ontworpen concepten.
5 Flow - Mihaly Cszintstensmihalyi
Als je geïnteresseerd bent in theoretische inzichten over emoties dan staat er een hele boekenkast voor je klaar. Relevant in meerdere opzichten is Mihaly Cszintstenmihalyi’s Flow over de ervaring van geluk.
Door: Jeroen van Erp (partner en creatief directeur, Fabrique)
18 februari aanstaande vindt in Pakhuis de Zwijger de tweede BNO tallks 02. Het thema van deze editie is ‘Design rocks! Over de rol van design in muziek en muziek in design’.
Wat betekent design voor de muziekindustrie? Hoe belangrijk is het visuele aspect nog in een tijd waar downloads, mp3-spelers en iTunes niet meer weg te denken zijn uit het tijdsbeeld en de magie van de platenhoes is teruggebracht naar een jpegje in een applicatie? Oordeel niet te snel! Je kunt je vergissen. Specialisten uit de muziekindustrie en de ontwerpwereld laten hun licht schijnen op dit thema met uiteraard een stortvloed aan beeld en spetterende muziek!
Onze eigen creatief directeur Jeroen van Erp is deze avond moderator. In de afgelopen jaren was Jeroen zelf ook als ontwerper/art director betrokken bij het ontwerp van vele lp- en cd-hoezen, waaronder die van de Simple Minds, Kane, Daryll-Ann en The Gun Club.
Check foto’s van deze Fabrique-ontwerpen en die van vele anderen op de Flickr pagina van BNO tallks.
Wil je de BNO tallks bezoeken? Geef je dan op via de website van de BNO:
Door Jeroen van Erp
Afgelopen maandag is de klimaattop in Kopenhagen dan toch eindelijk van start gegaan. Wel gek als je al bijna een week op de elektrische scooter hebt gezeten richting de Deense Hoofdstad met niets anders in je hoofd. ‘t Lijkt net alsof ze daar met 15.000 man sterk (dat is ècht het aantal mensen dat deelneemt aan de conferentie) niet op hebben zitten letten, te laat zijn begonnen en achter de feiten aanhollen. Wat in werkelijkheid ook zo is natuurlijk. Het doel onderweg is het in elkaar sleutelen van een manifest wat uiteindelijk op 15 december zal worden aangeboden aan Yvo de Boer. En dat is toevallig wel deze komende 10 dagen de meest invloedrijke man op aard! Iedereen doet het dus ergens voor en dat is voelbaar.
Ondergetekende heeft shift 1 voor het grootste gedeelte voltooid. Ik kan je verzekeren dat er een band ontstaat als je zoemend op je elektrische scooter, met wat motregen op het raampje van je helm door Duitsland rijdt. Het is een lange colonne waarbij vooral de oranje helmpjes een prachtig gezicht vormen. Achter de stoet rijdt constant de elektrische ambulance van het Universitair Medisch Centrum Groningen met knipperende lichten. Deze fungeert onder andere als bezemwagen voor eventuele uitvallers, maar het geeft bovenal een prettig gevoel van status. De indrukwekkende striping van het kleine autootje zorgt ervoor dat Duitsers waarschijnlijk denken dat het Niederländische Polizei is. Iedereen stopt in elk geval of blijft op gepaste afstand staan als we voorbij komen rijden. Het voelt als een ware odyssee!
Op dit moment rijdt shift 2 door de Duitse bossen richting Denemarken. Tijdens shift 1 is gesproken over consumentengedrag, en deze lichting gaat nadenken over de automotive industrie. ‘t Mooie is dat de controverse niet wordt geschuwd. Zo is heeft men dinsdag een bezoek gebracht aan de kerncentrale in Lingen, om daar discussiëren. Verder heeft BKB weer fijne sprekers weten te regelen. Trouwens: Nalden zat eerder bij ons op de scooter dan bij Matthijs van Nieuwkerk aan tafel. Was ook al geboekt voordat ie op de cover van Vrij Nederland stond. Hij had een mooi verhaal dat vooral heel erg over, ehh, Nalden ging. Hartstikke master natuurlijk. En hilarisch. Zelf werd ik erg blij van het betoog van Herman Wachter van het Platform Duurzame Mobiliteit. Ben het van harte eens met zijn pleidooi om meer te focussen op de acceptatie-kant van consumenten dan ons blind te staren op technologische ontwikkelingen. Aanstaande vrijdag zal onze Twan Minten aanhaken om mee te scooteren en het uiteindelijke manifest op te maken. Lijkt me een dankbaar klusje.
Nog even over Yvo en zijn missie: hij moet het voor elkaar zien te krijgen dat ‘we’ (de wereld) het eens wordt over de hoeveelheid uit te stoten broeikassen. Daarnaast staan ook onderwerpen als ontbossing en financieren van landen die kampen met de gevolgen van de klimaatverandering op de agenda. Niemand heeft gezegd dat het simpel zal zijn.
Door Jeroen van Erp
Het uiteindelijke doel van ‘The Road to Copenhagen’ (R2C) is het inspireren van wereldleiders met aanbevelingen om opwarming van de aarde tegen te gaan. Heel ambitieus ja, maar als je weet dat Yvo de Boer himself op 15 december het onderweg te maken manifest in ontvangst gaat nemen, dan is het de moeite waard om er eens goed over na te denken.
Spindokter Kay van der Linden, altijd boordevol tips over hoe je beter voor de dag kan komen, gaf 2 dagen geleden al aan dat het belangrijk is dat mensen een beeld krijgen bij wat je zegt. ‘Zorg dat beelden iconen worden’. In dat opzicht lijkt de keuze voor de elektrische scooter een hele rake te zijn. En helemaal als je er 100 bij elkaar zet! Ja, het is nu de Toyota Prius, maar let op: de e-scooter komt er aan!
Afgelopen dinsdag was er de proloog in Hilversum, Leeuwarden en Amsterdam. Vervolgens was op woensdag de officiële start in Den Bosch, inclusief inzegening van Bisschop Hurkmans (zie youtube filmpje). Gisteren was er de eerste confrontatie met actievoerders bij het hoofdkantoor van de KEMA in Arnhem.
Interessant omdat het vrijwel direct stuurt naar in mijn ogen het belangrijkste onderwerp: dilemma management. Dat geldt voor de energieboeren, de overheid, het bedrijfsleven maar vooral ook voor consumenten. Zelfs Cradle to Cradle guru Michael Braungart wilde z’n vingers niet aan dit onderwerp branden (‘I’m only a scientist and not a saint’). De actievoerders werd genereus een paar scooters aangeboden om mee te gaan naar Kopenhagen. Maar daar hadden ze ff geen tijd voor (…).
Dag 3 is aangebroken. We zijn inmiddels in Wesel en vannacht hebben we met deelnemers (Roadies) en crew geslapen in een jeugdherberg in Kevelaar. Was overigens mijn jeugdherberg-doop. Deze ochtend staat er een lezing op het programma van Herman Wachter van het Platform Duurzame Mobiliteit. De reeks lezingen en discussies die door BKB zijn georganiseerd zijn an sich al de moeite waard om deze trip mee te maken. Daar kun je een 3-daags bij voorbaat uitverkocht symposium in de Rode Hoed mee vullen. Vanmiddag weer op de scooter en vanavond copywrite les van de Loesje lui. Wordt vervolgd!
Check hier het filmpje van Day One!
http://www.youtube.com/watch?v=BtBqHrBi9ok
